Latarnik - nowela Henryka Sienkiewicza oparta na przetworzonych artystycznie faktach. Historia Skawińskiego, polskiego emigranta politycznego, który utracił z trudem uzyskaną posadę latarnika, po tym jak otrzymawszy egzemplarz Pana Tadeusza zaczytał się w poemacie o powrocie na ojczyzny łono tak dalece, że zapomniał o cowieczornym zapaleniu latarni, co z kolei stało się przyczyną katastrofy morskiej (statek rozbił się na mieliźnie).
Utwór powstał w Stanach Zjednoczonych podczas podróży Sienkiewicza po tym kraju. Pisarz wyjechał tam w 1876 roku. Wysyłał do Polski, będącej wtedy pod zaborami, korespondencje drukowane w Gazecie Polskiej. O powstaniu noweli Sienkiewicz poinformował w przypisach: Opowiadanie to osnute jest na wypadku rzeczywistym, o którym pisał w swoim czasie Julian Horain w jednej ze swoich korespondencji z Ameryki. Pierwowzorem postaci latarnika Skawińskiego był Polak o nazwisku Sielawa. Powodem zwolnienia go z posady latarnika było zaniedbanie obowiązków na skutek lektury Murdelio Zygmunta Kaczkowskiego.