Streszczenia lektur szkolnych

Akcja utworu toczy się w Soplicowie, które staje się miejscem zatargu Sędziego właśnie z rodu Sopliców oraz Hrabiego, ostatniego potomka Horeszków.

Sprawa rozgrywa się o stary zamek, dokładniej mówiąc jego ruiny, które znajdują się na terenie posiadłości Sopliców, z drugiej zaś strony w przeszłości należał on do Horeszków. Bardzo ważną postać w utworze odgrywa ksiądz robak, który jest niezwykle wyjątkowym księdzem. Jak się później okazuje jest to zdrajca ojczyzny, który ponoć sprzymierzył się z Moskalami i zabił Stolnika, Jacek Soplica.

Myślano, że zginął on jednak uciekł walczyć na zagraniczne fronty, a następnie ukrył się pod habitem mnicha. Jednak dzięki jego zasługom i pomocy w zatrzymaniu najazdu Moskali na Sopliców wybaczono mu. Niestety Robak ginie podczas tegoż właśnie najazdu, jednak może umrzeć w spokoju, gdyż wie, że odkupił swoje winy. Książka kończy się zaślubinami tytularnego Pana Tadeusza oraz Zosi, co łączy związkiem kościelnym dwa skłócone rody Horeszków i Sopliców, między którymi następuje w końcu zgoda.